Brieven uit Ghana - 21 december 2000

Wie zijn wij
Plaatsing
Brieven
Foto's

Brief van Erica en Mariska

Asankrangwa, 17 december 2000

Beste allemaal,

Eindelijk weer eens een rondzendbrief van ons. Het is al weer een hele tijd geleden en er is veel gebeurd in de tussentijd. We zullen proberen in deze brief een beetje algemeen beeld van onze situatie hier te geven. Voor meer specifieke gebeurtenissen en verhalen verwijzen we geïnteresseerden naar onze webpagina: www.ghanareis.com

We zitten nu inmiddels al bijna 10 maanden in ons mooie dorpje Asankrangwa. We voelen ons al aardig ingeburgerd, ook al blijven er natuurlijk dingen waar we wel nooit aan zullen wennen. Soms duikt ineens een vreemd gebruik of rare gewoonte op, en zo leren we nog steeds elke dag wat nieuws van de Ghanese cultuur. Onze goede vriendin Corrie, een Nederlandse vrouw die hier met haar Ghanese man woont, blijft wat dat betreft een onuitputtelijke bron van informatie. Maar ook tal van andere Ghanese vrienden in het dorp en op de campus betrekken ons in het dagelijkse Ghanese leven en de bijzonderheden van de cultuur.
In de rest van de brief zal ik verschillende onderwerpen behandelen.

Dagelijks leven

In onze vorige rondzendbrief hebben we een dag uit ons dagelijks leven besproken. Inmiddels is er niet heel veel veranderd daarin. De belangrijkste verandering is misschien wel dat we tegenwoordig gemiddeld drie uur per dag stromend water hebben. `s Ochtends en `s avonds ongeveer anderhalf uur. Handig, want dat zijn de tijden dat je het meest gebruikt, en verder vullen we op die tijden onze grote emmers voor gebruik de rest van de dag. Het water uit de kraan is niet te drinken (soms is het ronduit bruin) maar voor wassen, afwassen, douchen en WC doorspoelen is het meestal uitstekend geschikt. Drinkwater wordt ons nog steeds regelmatig gebracht door studenten, uit een pomp tien minuten lopen van de campus. Voor alle zekerheid filteren we dit water nog wel, maar echt nodig is dat niet eens.

Verder hebben we tegenwoordig twee keer per week les in de lokale taal Twi. Corrie doet met ons mee, want hoewel ze hier al bijna vier jaar woont is het haar nooit gelukt de taal onder de knie te krijgen. De leraar is een sympathieke man die ons ook veel over tradities en gebruiken vertelt. Helaas komt hij af en toe zonder afbericht niet opdagen, maar dat is meer Ghanees dan dat het aan hem ligt...

We kunnen inmiddels dus al aardig wat van de gesprekken om ons heen verstaan, maar zelf spreken blijft erg lastig. Op de markt boodschappen doen gaat nog net, en de marktvrouwen vinden het geweldig als we onze tomaten en eieren in het Twi bestellen.

We krijgen tegenwoordig ook twee keer per dag eten van de school. Dat is een service die de school aanbied aan National Service leraren en leraren met een speciale functie (zoals housemasters of de hoofdmeester). Wij hebben er ook om gevraagd, omdat tussen de lessen door lunch maken een beetje lastig werd (Ghanesen eten twee keer per dag warm). Omdat we allebei werken en er dus geen braaf huisvrouwtje met een pan eten op Erik zit te wachten, vond de school het goed. Bij het ontbijt krijgen we brood en voor de lunch elke dag van de week wat anders. Het eten is hetzelfde als de boarding-studenten eten (veel van de studenten wonen ook op de school, als in een internaat). Het eten wordt ons gebracht door een student met financiële problemen (dat zijn er veel hier); we laten altijd wat eten over voor hem.

Voor het wassen (geen wasmachines hier!) en strijken (alles, i.v.m. een vlieg die zijn eitjes in wasgoed legt; het strijken doodt de eitjes) hebben we tegenwoordig ook twee "hulpjes". Agatha en Jacqueline zijn twee goede leerlingen uit de eerste klas. Ook zij hebben problemen met het betalen van hun schoolgeld, en in ruil voor hun werkzaamheden betalen wij een deel daarvan.

Verder is er dus niet veel veranderd: meestal om 6:15 uur op, pap maken en ontbijten. Daarna lessen met tussendoor wat thuis relaxen of nog voorbereiden. Na de extra lessen (tot 16:00 uur) een beetje Twi leren ofzo. Om vijf uur beginnen met koken, zes uur-half zeven eten, afwassen en dan voorbereiden. Rond 22:00 uur naar bed. In het weekend de wat grotere huishoudelijke klussen (wassen, vuil verbranden) en vrienden bezoeken. Het is inmiddels een traditie geworden om zondag na de kerk bij Corrie te gaan lunchen. Tegenwoordig gaan we lang niet meer elke zondag naar de kerk, maar toch nog wel altijd naar Corrie...

Het Schoolsysteem

We zijn hier natuurlijk in de eerste plaats als leraar, en daarom is het misschien wel aardig om iets meer over het Ghanese schoolsysteem in het algemeen, en onze school in het bijzonder te vertellen.

In theorie is er in Ghana "Free Compulsary Universal Basic Education" (gratis en verplicht universeel basisonderwijs). Helaas dient dat in de praktijk met een flinke korrel zout te worden genomen. Gratis is alleen waar voor zover het het directe schoolgeld betreft. De kosten voor boeken, schriften, schooluniformen en dat soort dingen zijn geheel voor rekening van de ouders. Dat is voor velen al een bijna onoverkomelijke hindernis. Ook het "verplicht" is vooral een theoretische aangelegenheid; er is geen enkele controle hierop. Dat zou ook heel lastig worden, want een uitgebreide geboorteregistratie zoals in Nederland bestaat hier niet. De overheid weet dus gewoon niet hoeveel kinderen van leerplichtige leeftijd er zijn.

Een ander groot probleem is de bevolkingsgroei. Op dit moment is bijna 50% van de bevolking van Ghana onder de 18 jaar, en zou dus in feite naar school moeten gaan. Er komen steeds meer kinderen bij, dus moeten er ook steeds meer scholen en leraren bij komen. Zelfs om het onderwijs op het huidige (nog lang niet bevredigende peil te houden, moet er bijna iedere dag een nieuwe (basis)school worden geopend!

Dit alles heeft tot gevolg dat veel kinderen niet of slechts heel kort naar school gaan. Hoewel langzaam het besef doordringt dat ook in de Ghanese samenleving scholing steeds belangrijker wordt, zijn voor veel ouders de kosten een groot probleem. Bovendien helpen kinderen traditioneel hard mee in het huishouden of op het land, dus door het kind naar school te sturen leidt de familie een "dubbel verlies": Hoge studiekosten én een arbeidskracht minder. De ongeletterdheid in Ghana is dan ook nog schrikbarend hoog; meer dan 70% in sommige delen.

Het "verplichte" onderwijs bestaat uit zes jaar basisschool (eventueel voorafgegaan door 2 jaar "kindergarten" of kleuterschool) en dan drie jaar middelbare school. Dat laatste is de zogenaamde JSS, Junior Secondary School. Op JSS worden alleen nog verplichte vakken aangeboden. Aan het eind van hun JSS doen de leerlingen een examen. Daarna zijn ze in niet leerplichtig meer. Vreemd genoeg wordt zowel op de basisschool als op de meeste JSS scholen het beleid van "mass promotion" gevoerd. Dat houdt in dat iedere leerling overgaat, ongeacht zijn cijfers. Zo kan het gebeuren dat we een jongetje van 10 kennen dat vol trots vertelt dat hij alweer is overgegaan van de tweede naar de derde klas, terwijl hij nog niet kan lezen en (daardoor) een onvoldoende had voor alle vakken.

Na JSS is voor een groot aantal mensen hun educatie ten einde. Er is echter de mogelijkheid tot een vervolgopleiding. Je kan bijvoorbeeld "in de leer gaan" bij een meester om een vak als naaister of kapster te leren. Dit is een keus die vooral veel meisjes maken (als ze al vervolgonderwijs doen). Na een aantal jaar werken als hulpje van de meester moet een landelijk gecoördineerd examen worden afgelegd. Daarna kun je zelf je eigen kapperszaakje of naai-atteliertje beginnen.

Een andere mogelijkheid, meer vergelijkbaar met Nederland, is nog drie jaar te studeren aan een SecTec (Secondary Technical School) of SSS (Senior Secondary School). Beiden zijn een regelrecht vervolg op JSS, vergelijkbaar met de Nederlandse tweede fase. In de SecTec ligt de nadruk wat meer op technische en practische vakken (landbouw, houtbewerking) terwijl in de SSS meer theoretische vakken worden aangeboden (economie, wetenschap). Omdat dit niet meer verplicht is, is het ook niet meer gratis. De SSS-scholen zijn meestal ook nog een soort kostscholen, zodat de kosten behoorlijk hoog kunnen zijn.

Wij geven les op Asankrangwa Senior Secondary School, een SSS. In feite hebben we dus al te maken met de "crème de la crème" van Ghana, want dit zijn de kinderen die de hersens en het geld hebben om door te leren. Onze school bestaat uit ongeveer 400 leerlingen, waarvan een groot deel (ik schat 250) ook op de school wonen (zogenaamde "boarding students"). De anderen (de "day students") hoeven natuurlijk minder te betalen, maar komen thuis veel minder aan studeren toe, vanwege de al eerder genoemde taken in het huishouden. Daarom wonen zelfs een aantal studenten wier ouders gewoon hier in het dorp wonen toch op de school.

De school biedt vijf stromingen aan:
Vocational, met vooral veel handvaardigheids vakken zoals textiel, home economics en catering;
Arts, een wat wonderlijk samenraapsel van kunstzinnige vakken als tekenen en Engelse literatuur, maar ook wiskunde;
Business, met economische vakken en een administratieve richting met o.a. typen.
Agric, een agrarische richting met echter ook veel (toegepaste) wetenschap.
Science, een wetenschappelijke opleiding met wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie.

Wij hebben natuurlijk het meest te maken met de Science-studenten. Dat zijn over het algemeen ook de slimste studenten en de kleinste klassen (15-20 leerlingen). Komend semester (na de kerstvakantie) geeft Erik de tweede en derdejaars natuurkunde, en Mariska de eerste en derdejaars biologie. Maar daarnaast geven we allebei ook een jaar (Erik de tweedejaars, Mariska de derdejaars) Integrated Science, vergelijkbaar met Algemene Natuurwetenschappen in Nederland. Dat vak is verplicht in alle stromingen. De klassen zijn dan ook groter, soms meer dan 50 leerlingen! Toch vinden we het allebei erg leuk om te geven, juist omdat je ook meer dan het kleine groepje Science-studenten bereikt.

Een aantal jaar geleden heeft de Ghaneze overheid het "Science Resource Centre-project" opgezet. In elke regio (er zijn er 110) werd op een SSS een laboratorium ingericht met alle nodige (en zelf een hoop onnodige) apperatuur voor goed wetenschappelijk onderwijs. Het plan was dat andere scholen uit de regio naar het Resource Centre zouden komen om ook practica en demonstraties te doen.

Op onze school is zo'n Science Resource Centre (SRC) ingericht. Geen tekort aan middelen dus voor ons, we hebben zelfs zes computers hier! Helaas is niet alles in goede conditie... We zijn momenteel bezig (met financiële ondersteuning van VSO) om een computerlab op te zetten. Er zijn momenteel 6 computers op de school, waarvan er 5 kapot waren. Op dit moment zijn ze in reparatie en dan kunnen we volgend semester beginnen met computerlessen. Iedereen is erg enthousiast om computers te leren, omdat computerskills nu ook in Ghana steeds meer gevraagd zijn. We gaan alle leerlingen eens in de week les geven. Tevens zijn we de administratie aan het opleiden zodat zij straks ook een deel van de accounting en studentenadministratie sneller en handiger op de computer kunnen doen. Natuurlijk willen de leraren ook graag computerlessen, dus we willen op de zaterdagmiddag ook een korte cursus voor hun doen. Zoals jullie horen hebben we dus heel wat plannen.....

Goed dat was in het 'kort' wat over ons dagelijks leven hier. Inmiddels zijn Mariska's ouders gearriveerd en staan we op het punt te beginnen met een rondtripje door Ghana. Ze vermaken zich tot nu toe prima, hoewel ze het wel warm hebben (en dat is het ook). We gaan nu naar Kumasi en naar een mooi natuurpark. Voor de rest moeten we nog even kijken wat we doen, maar het wordt vast erg leuk... Vandaag trouwens nog naar de grootste houtzagerj in Ghana geweest en een rondleiding gehad. Erg interessant...

Goed, we hopen dat deze brief nog een beetje op tijd is om jullie een heel gelukkig nieuwjaar te wensen.

Tot snel horens!!!!

ps. Er verdwijnen erg veel brieven, dus als jullie al een tijdje niets hebben gehoord kan het zijn dat de brief hier niet is aangekomen...